SANATORIUM POD KLEPSYDRĄ

dramat, Polska, 1973, 119 min

reżyseria: Wojciech Jerzy Has
obsada: Gustaw Holoubek, Jerzy Trela, Jan Nowicki, Ludwik Benoit

Wojciech Jerzy Has mistrzowsko przenosi na ekran prozę Bruno Schulza. Oniryczne, rozgrywające się w świecie wyobraźni i wewnętrznych przeżyć opowiadania Schulza, wydają się należeć do kategorii literatury, której właściwie nie da się sfilmować.

Jeżeli ktoś w polskim kinie mógł podjąć się tego karkołomnego zadania, to właśnie autor "Rękopisu znalezionego w Saragossie". WOJCIECH JERZY HAS był reżyserem, który potrafił wznieść się ponad ograniczenia filmowych konwencji, by dotykać tego co tajemnicze, metafizyczne, nierealne. Has podkreślał, że wychował się na Schulzu, którego pisarstwo wywarło duży wpływ na całą twórczość reżysera. Z czasem zmierzenie się z prozą "polskiego Kafki" stało się dla filmowca, jak sam wspominał, artystyczną koniecznością.

"Sanatorium pod klepsydrą" uchodzi za jedno z najwybitniejszych dokonań polskiej kinematografii. Has napisał scenariusz w oparciu o różne opowiadania Schulza - film nie jest dosłowną adaptacją tekstów pisarza z Drohobycza, lecz raczej próbą przeniesienia na ekran ich klimatu i sensu. W "Sanatorium pod klepsydrą" znajdujemy się wraz z granym przez Jana Nowickiego bohaterem, Józefem (porte parole samego Schulza) w przestrzeni wyobraźni i pamięci. Józef przybywa pociągiem-widmem do tajemniczego sanatorium, w którym mieszka jego ojciec. To wyjęte żywcem ze snu miejsce, wydaje się istnieć poza czasem - ba, czas biegnie tu nawet wstecz. Józef powraca też do zagubionej krainy dzieciństwa - rodzinnego, chasydzkiego miasteczka, które w rzeczywistości dawno już nie istnieje.

Niezwykły, surrealistyczny świat Schulza oddany jest przez pełną wyobraźni reżyserię Hasa, sugestywne scenografie Jerzego Skarżyńskiego oraz brawurowe zdjęcia jednego z najwybitniejszych polskich operatorów, Witolda Sobocińskiego. Film został zauważony na świecie - Has otrzymał Nagrodę Jury w Cannes i był o krok od zdobycia Złotej Palmy.